Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu
Niezbywalne prawo do korzystania z lokalu w zasobach spółdzielni mieszkaniowej, niebędące własnością i związane z członkostwem w spółdzielni — odrębne od spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, które można swobodnie sprzedać, darować, obciążyć hipoteką lub odziedziczyć.
Zakres: Polska.
Definicja
Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu reguluje ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. W przeciwieństwie do prawa własnościowego nie można go sprzedać, podarować ani obciążyć hipoteką, a dla lokalu nim objętego nie zakłada się odrębnej księgi wieczystej — właścicielem gruntu i budynku pozostaje sama spółdzielnia, a uprawniony ma jedynie osobiste prawo do korzystania z jednego lokalu.
Prawo to jest nierozerwalnie związane z członkostwem w spółdzielni: powstaje zwykle w związku z wniesieniem przez członka wkładu mieszkaniowego na poczet kosztów budowy lokalu i co do zasady wygasa z ustaniem członkostwa, choć ustępujący członek (lub jego spadkobiercy ustawowi) ma prawo do rozliczenia odzwierciedlającego wartość wniesionego wkładu, a nie wartość rynkową lokalu. Dziedziczenie samego prawa jest węższe niż zwykłe dziedziczenie — może ono przejść wyłącznie na określonych bliskich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, na warunkach określonych w statucie spółdzielni i ustawie, a nie w sposób swobodny, jak w przypadku prawa własnościowego.
Członek spółdzielni posiadający to prawo może zasadniczo ubiegać się o jego przekształcenie w odrębną własność lokalu lub w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, na warunkach określonych ustawą i po rozliczeniu zobowiązań wobec spółdzielni.
Przykłady
Członek spółdzielni, który od lat posiada prawo lokatorskie do swojego mieszkania, chce je sprzedać przed wyjazdem za granicę, ale dowiaduje się, że w przeciwieństwie do prawa własnościowego, w ogóle nie da się go zbyć na wolnym rynku.
Dorosłe dziecko członka spółdzielni, które mieszkało z nim w lokalu, dziedziczy prawo lokatorskie na zasadach ustawowego wąskiego dziedziczenia, podczas gdy dalszy krewny, który nigdy tam nie mieszkał, nie kwalifikowałby się do tego.
Wieloletni posiadacz spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu składa do spółdzielni wniosek o jego przekształcenie w odrębną własność, rozliczając pozostałe zobowiązania wobec spółdzielni jako warunek przekształcenia.
Jak to wpływa na kupno i sprzedaż
Każdy, kto porównuje lokal objęty spółdzielczym prawem lokatorskim z lokalem objętym prawem własnościowym lub odrębną własnością, powinien traktować je jako zasadniczo różne aktywa, a nie warianty tego samego — prawa lokatorskiego nie da się kupić, sprzedać ani obciążyć hipoteką w zwykłym sensie, co czyni je w dużej mierze nieistotnym dla kupujących przeglądających ogłoszenia, ale ważnym do zrozumienia, gdy pojawia się w kontekście spadku lub członkostwa w spółdzielni.
