Zadatek
Kwota wpłacana przez jedną ze stron przy zawarciu umowy, która zgodnie z polskim prawem przepada na rzecz drugiej strony, jeśli wpłacający odstąpi od umowy bez przyczyny, albo podlega zwrotowi w podwójnej wysokości, jeśli odstąpi strona, która ją otrzymała — inaczej niż przy zwykłej zaliczce.
Zakres: Polska.
Definicja
Zadatek reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego lub zwyczaju, kwota wręczona przy zawarciu umowy jest domniemywana jako zadatek, a nie zwykła zaliczka — jednak ponieważ skutki praktyczne obu instytucji są tak różne, staranna umowa powinna wprost wskazywać, o którą z nich chodzi.
Jeżeli umowa nie zostanie wykonana z przyczyn leżących po jednej ze stron, druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu odstąpić od umowy i zachować otrzymany zadatek albo żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości. Jeśli natomiast umowa zostanie wykonana prawidłowo albo nie dojdzie do skutku z przyczyn niezależnych od żadnej ze stron, zadatek zalicza się na poczet ceny lub zwraca w pełnej wysokości.
Ta wbudowana sankcja sprawia, że zadatek jest atrakcyjny dla sprzedających jako narzędzie wymuszające poważne zaangażowanie kupującego — kupujący, który po prostu zmienia zdanie, traci zadatek w całości, bez konieczności wykazywania przez sprzedającego jakiejkolwiek rzeczywistej szkody.
Przykłady
Kupujący wpłaca 20 000 zł zadatku przy podpisaniu umowy przedwstępnej; gdy później wycofuje się bez przyczyny, sprzedający zatrzymuje całą kwotę.
Sprzedający, który wycofuje się z podpisanej umowy przedwstępnej po otrzymaniu 20 000 zł zadatku, musi zwrócić kupującemu 40 000 zł.
Finansowanie nie dochodzi do skutku z powodu odmowy banku z przyczyn niezależnych od żadnej ze stron — zadatek zostaje zwrócony kupującemu w pełnej wysokości, a nie przepada.
Jak to wpływa na kupno i sprzedaż
Sprzedającym opłaca się nalegać, by umowa wprost nazywała wpłatę zadatkiem, a nie zaliczką, ponieważ tylko ta pierwsza niesie automatyczną sankcję przepadku lub podwójnego zwrotu. Kupujący powinni traktować wręczenie zadatku jako realne zobowiązanie, a nie podlegającą zwrotowi opłatę rezerwacyjną — wycofanie się bez przyczyny oznacza jego całkowitą utratę.
